อำเภอดำเนินสะดวก เป็นอีกพื้นที่หนึ่งที่มีความสำคัญทางการค้าเนิ่นนาน นับตั้งแต่มีการเริ่มขุดคลองดำเนินสะดวกขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 5 ผ่านพื้นที่ 3 อำเภอใน 3 จังหวัด คืออำเภอบ้านแพ้ว จังหวัดสมุทรสาคร อำเภอบางคนที จังหวัดสมุทรสงคราม และอำเภอดำเนินสะดวก จังหวัดราชบุรี

คลองดำเนินสะดวกทำให้การคมนาคมขนส่งระหว่างเมืองฝั่งตะวันตกและกรุงเทพฯ สะดวกรวดเร็วยิ่งขึ้น จึงเกิดย่านการค้าริมน้ำขึ้นอีกมากมาย นอกจากคลองดำเนินสะดวกที่ชาวบ้านเรียกกันว่า ‘คลองใหญ่ง แล้ว ยังมีคลองซอยแยกออกมาอีกหลายร้อยคลอง ดำเนินสะดวกจึงเป็นเหมือนเส้นเลือดที่หล่อเลี้ยงและเชื่อมโยงคนในพื้นที่เข้าด้วยกันมาเสมอ

ภาพชุดนี้ เป็นภาพที่เกิดจากการลงพื้นที่ของกองบรรณาธิการสำนักพิมพ์แสงแดดเพื่อนเด็ก ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2544 เพื่อทำหนังสือชุดความรู้จากแผ่นดิน และตีพิมพ์มาเป็นหนังสือชื่อ ราชบุรี สุดแดนตะวันตกที่เทือกเขาตะนาวศรี ในปีเดียวกัน

คลองดำเนินสะดวกจาก 25 ปีก่อน ยังปรากฏภาพของการเป็นพื้นที่ซื้อขายแลกเปลี่ยนวัตถุดิบและอาหาร โดยเฉพาะผลไม้สดๆ จากสวนริมคลองที่ส่วนใหญ่ชาวสวนออกพายเรือขายเอง และพริกกระเทียมจากบางช้างซึ่งเป็นของดีที่น่าจะลำเลียงลงเรือมาจากสมุทรสงคราม

นอกจากผักผลไม้สดๆ แล้ว มีการชุมนุมค้าขายกันที่ไหน ก็ย่อมมีของอร่อยที่นั่น ตลาดน้ำดำเนินสะดวก ทั้งนัดคลองใหญ่ (หน้าวัดโชติการาม) นัดศาลาแดง (ปากคลองลัดราชบุรี) และนัดปากคลองบางนกแขวก (ปลายคลองดำเนินสะดวกก่อนออกแม่น้ำแม่กลอง) จึงอุดมไปด้วยของอร่อยนานา ทั้งก๋วยเตี๋ยว ปากหม้อ และขนมไทยสารพัดให้เลือกซื้อ

ความหลากหลายและสมบูรณ์ของตลาดน้ำ ทำให้ดำเนินสะดวกได้รับความสนใจในฐานะของแหล่งท่องเที่ยวไปด้วย จากภาพจะเห็นได้ว่ามีนักท่องเที่ยวทั้งชาวไทยและชาวต่างชาติ ในตลาดจึงมีทั้งร้านของฝากของที่ระลึก งานฝีมือ และบริการเรือรับนักท่องเที่ยวให้เห็นอยู่ด้วย (เชื่อว่าหลายๆ คนคงเคยได้เที่ยวตลาดน้ำดำเนินสะดวกมาแล้วเหมือนกัน)

ปัจจุบันดำเนินสะดวกยังคงเป็นแหล่งท่องเที่ยวสำคัญของไทยอยู่เช่นเคย (กระทั่งการ์ตูนระดับโลกอย่าง โนบิตะ โดเรมอน และมิกกี้เมาส์ก็ยังต้องแวะมาตลาดน้ำ) สิ่งที่คงจะต่างไปบ้างก็คือวิถีชีวิตริมคลองที่เปลี่ยนไปตามกาลเวลา

ภาพชุดนี้มาจากคลังภาพเก่าของสำนักพิมพ์แสงแดด ยังคงเก็บบรรยากาศเก่าๆ เมื่อ 25 ปีก่อนไว้ได้อย่างคมชัดสวยงาม เมื่อได้เห็นรอยยิ้มของผู้คนและชีวิตชีวาริมคลองดำเนินสะดวกแล้ว ก็คล้ายกลับว่าได้เยินเสียงเพลง ‘ดำเนินจ๋า’ ซึ่งขับร้องไว้โดยครูเพลงสุรพล สมบัติเจริญ คลอประกอบภาพขึ้นมาโดยอัตโนมัติเลยทีเดียว

“โอ้ ดำเนิน…
เธอสวยเหลือเกินดำเนินของพี่
ในโลกนี้…
พี่ขอรักเธอคนเดียวไม่ลืม”

 

ตลาดดำเนินสะดวก ในยุคนั้นใช้ชื่อภาษาอังกฤษว่า Floting Market

 

มีนักท่องเที่ยวทั้งชาวไทยและชาวต่างชาติ

 

ป้านิด – นิดดา หงษ์วิวัฒน์ กำลังลงพื้นที่เก็บข้อมูล

 

การจราจรในคลองดำเนินสะดวก คึกคักแต่ไม่แออัด

 

เรือขายอาหารนานาชนิด

 

ภาพซ้าย: หอมแดง กระเทียม และพริกจากบางช้าง
ภาพขวา: นักท่องเที่ยวกำลังเลือกซื้อของที่ระลึกจากเรือขายหมวก

 

 

แม่ค้าขายปากหม้อบนเรือ

 

วิถีชีวิตริมคลองซึ่งปัจจุบันอาจไม่มีให้เห็นบ่อยนัก

 

ภาพซ้าย : รอยสักของชาวบ้านริมคลองดำเนินสะดวก บันทึกไว้ว่าชื่อ ผู้ใหญ่ศรีชัย
ภาพขวา : ชาวจีนริมคลองดำเนินสะดวก

หมายเหตุ
ภาพและผลงานทั้งหมดมีลิขสิทธิ์คุ้มครองตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ.2537 การทำซ้ำ ดัดแปลง เผยแพร่ต่อสาธารณะ หรือนำไปใช้ประโยชน์เชิงพาณิชย์โดยไม่ได้รับอนุญาต ถือเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์ มีความผิดทางกฎหมาย

ข้อมูลจาก หนังสือ ราชบุรี สุดแดนตะวันตกที่เทือกเขาตะนาวศรี โดย ยอดแต้ว อักษรา สำนักพิมพ์แสงแดดเพื่อนเด็ก